Bỏ qua

Terminal cơ bản

1. Terminal là gì và tại sao cần học

Terminal (còn gọi là command line, command prompt, shell) là cách bạn ra lệnh cho máy tính bằng văn bản thay vì nhấn chuột vào icon.

Với lập trình viên Java, terminal cần thiết vì:

  • Chạy và biên dịch Java mà không cần mở IDE
  • Dùng Maven / Gradle để build dự án
  • Chạy server, kiểm tra log, quản lý tiến trình
  • Dùng Git để quản lý code

Bạn không cần ghi nhớ hàng trăm lệnh. Bài này tập trung vào 10 lệnh dùng nhiều nhất mà bạn sẽ gõ hàng ngày.

2. Mở terminal

Windows có hai terminal chính:

Command Prompt (CMD) — terminal cổ điển: - Nhấn Windows + R, gõ cmd, nhấn Enter. - Hoặc: tìm kiếm "Command Prompt" trong Start Menu.

PowerShell — terminal hiện đại hơn, dùng được hầu hết lệnh Unix: - Nhấn Windows + X, chọn Windows PowerShell hoặc Terminal. - Hoặc: tìm "PowerShell" trong Start Menu.

Khuyến nghị: dùng Windows Terminal

Cài Windows Terminal từ Microsoft Store — hỗ trợ tab, giao diện đẹp, và tích hợp cả CMD lẫn PowerShell. Tìm "Windows Terminal" trong Microsoft Store và cài miễn phí.

Terminal tích hợp sẵn: - Nhấn Cmd + Space, gõ Terminal, nhấn Enter. - Hoặc: Finder → Applications → Utilities → Terminal.

Shell mặc định trên macOS là Zsh (từ macOS Catalina trở lên).

iTerm2 — terminal tốt hơn cho macOS

iTerm2 cung cấp nhiều tính năng hơn Terminal mặc định: tìm kiếm, split pane, màu sắc phong phú. Tải miễn phí tại iterm2.com.

  • Ubuntu: Ctrl + Alt + T
  • GNOME: tìm "Terminal" trong launcher
  • KDE: tìm "Konsole"

3. Hiểu dấu nhắc lệnh (prompt)

Khi mở terminal, bạn sẽ thấy một dòng tương tự:

C:\Users\TenBan>_
  • C:\Users\TenBan — thư mục hiện tại bạn đang đứng
  • > — dấu nhắc, chờ bạn gõ lệnh
  • _ — con trỏ
tenbandung@MacBook ~ %_
  • tenbandung — tên người dùng
  • MacBook — tên máy
  • ~ — thư mục home (viết tắt của /Users/TenBan trên macOS)
  • % hoặc $ — dấu nhắc

4. Điều hướng thư mục

Xem thư mục hiện tại

cd

pwd

Kết quả ví dụ: /Users/tenbandung — đây là thư mục bạn đang đứng.

Liệt kê file và thư mục

dir

ls

Xem chi tiết hơn (kích thước, quyền, ngày tạo):

ls -l

Xem cả file ẩn:

ls -la

Di chuyển vào thư mục khác

cd ten-thu-muc

Ví dụ — vào thư mục Documents:

cd Documents

Vào thư mục lồng nhau:

cd Documents/java-projects

Di chuyển lên thư mục cha (lên một cấp):

cd ..

Về thư mục home:

cd ~

cd %USERPROFILE%

Đường dẫn tuyệt đối và tương đối

Loại Ví dụ Ý nghĩa
Tuyệt đối cd /Users/tenbandung/Documents Bắt đầu từ gốc hệ thống, không phụ thuộc vị trí hiện tại
Tương đối cd Documents Tính từ thư mục hiện tại

5. Quản lý file và thư mục

Tạo thư mục mới

mkdir ten-thu-muc

Tạo nhiều cấp cùng lúc:

mkdir -p projects/java/hello-world

mkdir projects\java\hello-world

Xóa file

rm ten-file.txt

Xóa thư mục và toàn bộ nội dung bên trong:

rm -rf ten-thu-muc/

Cẩn thận với rm -rf

Lệnh này xóa vĩnh viễn, không vào Thùng rác. Kiểm tra kỹ tên thư mục trước khi chạy.

del ten-file.txt
rmdir /s /q ten-thu-muc

Copy và di chuyển file

cp nguon.txt dich.txt          # copy file
cp -r thu-muc-nguon/ thu-muc-dich/  # copy thư mục
mv nguon.txt dich.txt          # di chuyển (hoặc đổi tên)

copy nguon.txt dich.txt
xcopy thu-muc-nguon thu-muc-dich /E /I
move nguon.txt dich.txt

6. Xem nội dung file

cat ten-file.txt        # in toàn bộ nội dung
head -20 ten-file.txt   # 20 dòng đầu
tail -20 ten-file.txt   # 20 dòng cuối

type ten-file.txt

7. Biên dịch và chạy Java từ terminal

Đây là phần quan trọng nhất của bài này.

Cấu trúc thư mục ví dụ

hello-java/
└── HelloWorld.java

Tạo file Java

Tạo thư mục và file:

mkdir hello-java
cd hello-java

Dùng trình soạn thảo để tạo file HelloWorld.java với nội dung:

public class HelloWorld {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Hello, World!");
    }
}

Tên file phải khớp với tên class

File có tên HelloWorld.java phải chứa public class HelloWorld. Nếu không khớp, javac sẽ báo lỗi.

Biên dịch

javac HelloWorld.java

Nếu không có lỗi, lệnh này tạo ra file HelloWorld.class trong cùng thư mục.

Chạy

java HelloWorld

Không thêm .class khi chạy

Lệnh đúng là java HelloWorld, không phải java HelloWorld.class.

Kết quả:

Hello, World!

Quy trình tóm gọn

HelloWorld.java  →  javac  →  HelloWorld.class  →  java  →  Output
(source code)       (biên dịch)  (bytecode)          (chạy)

8. Lệnh hữu ích khác

Xóa màn hình

clear

cls

Xem lịch sử lệnh vừa gõ

history

Nhấn phím ↑ để lặp lại lệnh trước đó — không cần gõ lại.

Dừng chương trình đang chạy

Nhấn Ctrl + C để dừng bất kỳ lệnh nào đang thực thi (rất hữu ích khi chạy server).

Tìm kiếm trong file

grep "tu-can-tim" ten-file.txt
grep -r "tu-can-tim" ten-thu-muc/   # tìm đệ quy trong thư mục

findstr "tu-can-tim" ten-file.txt

9. Bảng tổng hợp lệnh thiết yếu

Lệnh Windows CMD macOS / Linux
Xem thư mục hiện tại cd pwd
Liệt kê nội dung dir ls
Vào thư mục cd ten-thu-muc cd ten-thu-muc
Lên thư mục cha cd .. cd ..
Tạo thư mục mkdir ten mkdir ten
Xóa file del file.txt rm file.txt
Xóa thư mục rmdir /s /q ten rm -rf ten/
Copy file copy a.txt b.txt cp a.txt b.txt
Di chuyển/đổi tên move a.txt b.txt mv a.txt b.txt
Xem nội dung file type file.txt cat file.txt
Xóa màn hình cls clear
Dừng chương trình Ctrl + C Ctrl + C
Biên dịch Java javac File.java javac File.java
Chạy Java java ClassName java ClassName

10. Mẹo dùng terminal hiệu quả

  • Tab để tự hoàn thành: gõ vài chữ đầu tên file/thư mục rồi nhấn Tab — terminal tự điền phần còn lại.
  • ↑ ↓ để duyệt lịch sử: không cần gõ lại lệnh cũ.
  • Ctrl + C để thoát: bất kỳ lệnh nào bị kẹt hay chạy lâu — nhấn Ctrl + C để dừng ngay.
  • Ctrl + L để xóa màn hình: thay thế cho clear / cls.
  • Drag & drop đường dẫn: kéo file/thư mục từ Finder (macOS) hoặc Explorer (Windows) thả vào terminal — terminal tự điền đường dẫn đầy đủ.

Tiếp theo: Git và GitHub — học cách lưu lịch sử code và làm việc nhóm.

Bình luận